Wat is muzikaliseren?

Luister eens naar het eerste deel van ‘Also sprach Zarathustra’, een compositie van Richard Strauss, waarin hij de zonsopkomst verklankte. Precies deze muziek klonk bij de openingsscene van de film ‘2001 a space Odyssey’ van Stanley Kubrick. Daarmee werd de bekende muziek van Strauss in kosmisch perspectief gezet. Weer later maakte ik mee hoe deze muziek werd gebruikt in een driedaagse cursus, als aankondiging voor de 150 deelnemers dat de pauze afgelopen was. Iedereen werd geacht om, vóórdat de laatste toon wegstierf, op zijn plaats te zitten. De boodschap "Ga zitten” werkte prima en iedereen was steeds op tijd. In al deze gevallen werd deze inspirerende muziek gebruikt om een niet muzikale boodschap te muzikaliseren.

Het begrip ‘muzikaliseren’ is relatief onbekend en wordt zelden gebruikt. Het staat niet in de van Dale. Het wordt heel soms in de kunst gebruikt, in de betekenis die ik hier ben gaan gebruiken: het omzetten van een niet muzikale boodschap in muziek. In het Engels bestaat wel het werkwoord ‘to musicalize’ in de betekenis van: To adapt (a novel, play, etc) to a musical form. Het zelfstandig naamwoord ‘musical’ is hiermee verbonden.

De muzikale boodschap

Muzikaliseren is dus het omzetten van een niet muzikale boodschap in muziek. Je kunt bijvoorbeeld een schilderij, gedicht, een landschap of een gebeurtenis muzikaliseren. Een DJ, die een bepaalde stemming aanvoelt, kan die muzikaliseren met een goed gekozen song. En wat dacht je van muziek die mensen aanzet tot kopen in een supermarkt? Muziek bij de Mc Donalds die je het tempo erin laat houden? Heel anders dan muziek in een chique restaurant die je aanzet om nog een wijntje te bestellen. Het genezingsproces wordt inmiddels gemuzikaliseerd via muziektherapie. Kortom, muzikaliseren is een breed begrip en wordt op veel manieren gebruikt!

Het muzikaliseren kan natuurlijk ook een kunstzinnige uiting op zichzelf zijn, waarbij de schoonheid centraal staat en verder geen specifiek doel wordt nagestreefd. Uit de voorbeelden hierboven blijkt dat het ook heel doelgericht ingezet kan worden. Ik geef er de voorkeur aan om muzikaliseren als zo´n bewust proces te zien.

Photo: Pictures by Ann in Foter.com/CC-BY

Symbolische betekenis

De boodschap die je wilt muzikaliseren kan bijvoorbeeld een verhalend, visueel, ritueel, emotioneel, of energiek karakter hebben. Wanneer een bepaalde boodschap eenmaal gemuzikaliseerd is, dan kan je die, als het goed is, terughoren in die muziek. De boodschap kun je steeds beter leren kennen door de muziek regelmatig te horen in combinatie met een bepaald beeld, een bepaalde taal of een bepaalde gebeurtenis. Dat geldt bijvoorbeeld heel indringend voor het ‘eerbetoon aan de gevallenen’, dat altijd klinkt na de minuut stilte op de dodenherdenking van 4 mei.

The last post, foto RTL 4

Door herhaling kan muziek verbonden worden met concrete personen, merken, plaatsen of gebeurtenissen. Het heeft dan een symbolische betekenis gekregen. Het horen van die muziek brengt je dan als het ware terug naar die gebeurtenissen en plaatsen. De meeste muziek is echter niet zo duidelijk te plaatsen. De boodschap van muziek vóel je vaak eerder dan dat je die onder woorden kunt brengen. Daarom wordt muziek ook wel een ‘emotionele’ taal genoemd. Hoe je die emotionele taal het best kunt gebruiken om een bepaalde boodschap over te brengen is een grote uitdaging.

Iedereen kan muzikaliseren!

Iedereen heeft te maken met communicatie en muziek is een emotionele taal. Overal waar mensen in beweging moeten komen — mentaal, emotioneel of sociaal — kan muzikaliseren het verschil maken. Je kunt daar muziek dus heel bewust voor gebruiken. Je kunt gebruik maken van bestaande muziek en hoeft geen componist te zijn!

Leren en muzikaliseren

Als trainer en docent gebruik ik de kracht van muziek. Het is mijn missie dat muziek elke dag ingezet wordt als integraal deel van de les omdat je dan met meer plezier en effectiever leert. Wanneer het gaat om het muzikaliseren van een leerproces is er een didactisch doel: "Hoe zorg ik dat mensen daadwerkelijk wat leren?” Om deze vraag te beantwoorden moeten we weten wát de didactische kracht van muziek is. Er is veel onderzoek gedaan naar het effect van muziek op mensen. Uit onderzoek komen de volgende effecten naar boven:

1. Muziek luisteren beïnvloedt ons emotioneel
2. Muziek kan ons activeren of kalmeren, het ‘beweegt’ ons
3. Gezamenlijke beleving van muziek kan mensen verbinden
4. Dit effect van muziek wordt minder onderzocht maar is welbekend: Muziek met zang helpt om een talige boodschap beter te onthouden.

De vier didactische principes van muziek

Communiceren en muzikaliseren

Het muzikaliseren is als emotionele taal extra relevant voor wie zich met het communicatievak bezighoudt. De kracht van muziek wordt op dit moment vooral gericht gebruikt bij marketingcommunicatie. Daar gaat het vaak om gecontroleerd eenrichtingsverkeer, met als doel dat een boodschap of een verhaal blijft hangen bij de ontvanger. Door herhaling wordt die boodschap als het ware ‘ingeplugd’ en - bijvoorbeeld - koopgedrag gestimuleerd.

Maar communicatie is meer dan dat. In essentie is communicatie immers tweezijdig, interactief. Je kijkt als communicatieprofessional dan ook verder dan zenden alleen. Het gaat er juist om dat je het proces, waarin mensen met elkaar communiceren, in goede banen leidt. Muziek kan bijvoorbeeld helpen om:

• echte verbinding tussen mensen te creëren
• een gevoel van veiligheid te versterken, zodat mensen zich uit willen spreken
• mensen aan het denken te zetten
• het vertrouwen te vergroten dat moeilijkheden overwonnen kunnen worden
• rust te brengen, zodat er meer ruimte ontstaat om te luisteren
• empathie en samenwerking te stimuleren
• een lastige boodschap zorgvuldig over te brengen met ruimte voor interactie
• begrip te kweken voor onderlinge verschillen
• meer afwisseling en energie in een vergadering te brengen
• mensen letterlijk in beweging te zetten

Intuïtief

Muziek wordt vaak intuïtief op deze manier gebruikt. Daarbij blijft het onderbelicht van welke specifieke eigenschappen van muziek je gebruik kunt maken om dat verschil te maken. Kennis daarover helpt om veel bewuster te muzikaliseren. Een didactisch perspectief (zoals dat van de vier principes hierboven) kan helpen om de juiste vragen te stellen. Daarmee kun je bijvoorbeeld meer gericht op zoek naar bepaalde emotionele of ritmische eigenschappen. Je gaat anders zoeken en luisteren naar muziek. Er opent zich een wereld van mogelijkheden.

Om dit te illustreren geef ik een voorbeeld van hoe je de energieke component van muziek kunt verbinden met eigenschappen van de muziek, zodat je gerichter kunt zoeken.

Muziek beweegt ons

Conclusies

• Muzikaliseren is het bewust omzetten van een niet muzikale boodschap in muziek. Die boodschap kan bijvoorbeeld visueel, emotioneel, verhalend of energiek zijn.
• Door het regelmatig gecombineerd aanbieden van een muziekstuk met bepaalde beelden, gebeurtenissen of boodschappen, krijgt het een symbolische betekenis. Wanneer je de muziek dan later hoort, associeer je er als vanzelf die beelden, gebeurtenissen of boodschappen bij.
• Overal waar mensen in beweging moeten komen — mentaal, emotioneel of sociaal — kan muzikaliseren het verschil maken. Je hoeft daarvoor zelf niet die muziek te maken of te componeren. Er is heel veel te vinden!
• Voor het muzikaliseren van een leerproces maak je gebruik van vier didactische functies: luisteren, bewegen, verbinden en taal verklanken.
• Muziek is een vorm van communicatie. Een communicatieproces muzikaliseren gaat verder dan het effectief verspreiden van een boodschap. Het ondersteunt een dialoog, waarin openheid, afstemming en gezamenlijk betekenis geven centraal staan.
• Muzikaliseren is een bewust proces, waarmee je gerichter op zoek kunt gaat naar de juiste muziek. De vier didactische functies kunnen je op het goede spoor zetten bij het vinden van de juiste muziek!

Achtergrondinformatie

-           www.muzikaliseer.nl

-           Of kijk en luister luister https://www.youtube.com/watch?v=tbHrcbWOL5M&list=PLK5YvFyLtB-kXVQs7bMNSP7M6GS4mB85-

Reacties:

Reageren:

Terug naar de vorige pagina >